• De start
• Taiyuan: Zhenguo en Shuanglin tempel
• Pingyao- oud bankierscentrum
• Jinci tempel en grotten van Tianlongshan
• (Henan) Luoyang, Longmen boeddhistische grotten
• Shaolin Kungfu centrum; Song-graven
• Zhengzhou - Kaifeng
• Reisinformatie

Inleiding
China gaat er prat op een '5000 jaar oude geschiedenis' te hebben. Reizigers die in een groepsreis China aandoen zien daar meestal maar een fractie van terug. Het terracotta leger van China's eerste keizer in Xi'an, de Verboden Stad en de Muur in Beijing en misschien een bezoek aan een museum - dit zijn zo de 'must see's'. Buiten die gebaande paden is natuurlijk veel meer te zien in het onmetelijke China. Individueel reizen is de laatste jaren steeds gemakkelijker geworden, ook voor mensen die de taal niet machtig zijn. Hier een verslag van een rondje klassiek China met Beijing als start- en eindpunt.

Routekaartje

Het was een reis van uitersten. Waar klassieke toppers werden verwacht, bleken die soms totaal verdwenen; weggevaagd in de drang naar modernisering. Plekken die niet of nauwelijks waren beschreven in de reisgidsen ontpopten zich soms als verrassende ontdekkingen. This is China.

Het begon al in Beijing, hoofdstad van vele dynastieën. Hoogtepunten blijven hoogtepunten, ook al worden ze omzoomd door wolkenkrabbers en vierbaanswegen. De Grote Muur, de Verboden Stad, de Tempel van de Hemel zijn stuk voor stuk de moeite waard. Wie nog de oude hofjewoningen in smalle steegjes wil zien, de hutongs, moet echter wel voortmaken. De afbraak ervan is in volle gang. Beijing wil in 2008, als de Olympische Spelen er plaatsvinden, vooral een moderne stad zijn. Muren waarop het karakter 'chai' (slopen) staat geschreven zijn misschien morgen al met de grond gelijk gemaakt.

Taiyuan: Zhenguo en Shuanglin tempel
Snel verder dus maar, naar Taiyuan, de hoofdstad van de aangrenzende provincie Shanxi. We slaan de waarschuwingen van de reisgidsen in de wind, die zeggen dat Chinese provinciehoofdsteden oorden zijn waar je beter zo snel mogelijk weer uit kan vertrekken. IJzeren Hein-ig nemen we onze intrek in een dertien in een dozijn hotel aan een van de hoofdstraten. Buiten op straat waait het woestijnzand door de straten en zowel overdag als 's avonds hangt er een okergeel-stoffige atmosfeer.

De volgende dag vertelt de gids dat Taiyuan en omgeving economisch drijven op de kolen- en staalindustrie. Veel staatsbedrijven sluiten hun poorten, er is veel werkloosheid. Hebben de reisgidsen toch gelijk? De brochure van het staatstoerismebureau roemt Taiyuan als een 'stad met grote charme' en noemt de Shanxi de provincie met de meeste intacte cultuur-historische plekken in heel China. Op zoek dus maar.

Shanxi is al eeuwenlang bevolkt geweest door Chinese en niet Chinese (nomadische) bevolkingsgroepen, die nog talloze sporen hebben nagelaten. In het noorden is er Datong, bekend om zijn prachtige boeddhistische grottencomplex Yungang uit de 5e eeuw. Taiyuan, destijds Jinyang geheten, was van de 6e tot de 10e eeuw regelmatig de dynastieke hoofdstad. Uit die perioden stammen nog enkele kleine maar uiterst fijne cultuur-historische bezienswaardigheden.

De Zhenguo tempel bijvoorbeeld, nu wat geisoleerd gelegen, nabij een dorpje in de richting van de stad Pingyao. De tempel is gebouwd tijdens de Mongoolse Yuan-dynastie (1279 - 1368). Een van de gebouwen heeft een 'paraplu'-dakconstructie van nog ouder datum. Dit is het enig overgebleven voorbeeld van deze architectuur in China. In de diverse tempelgebouwen staan talloze houten beelden uit diverse dynastieën en een rozentuin completeert het geheel. Wie deze tempel in de huidige staat en atmosfeer wil zien, moet er snel bij zijn. Waarschijnlijk dit jaar start de restauratie op moderne Chinese wijze: 'het oude restaureren opdat het oud lijkt'. Te modern, te opzichtig naar westerse smaak.

Verder dus maar naar nog een oude tempel: de Shuanglin tempel. Hier is het niet zozeer de architectuur die de aandacht trekt, maar de unieke houten beelden. Zo is er de schitterende boeddhistische wachter (weituo): een bonk expressie, met twee gezichten, en diverse ogen die je overal lijken te volgen. In een andere hal arhats (of lohans, leerlingen van Boeddha), gekleed in gewaden uit diverse windstreken, en elk met een andere gezichtsuitdrukking. Ze zijn vervaardigd in de Song-dynastie (960-1279). Hoe ouder, hoe groter de artisticiteit, vat de gids samen. Dat wordt in een tempel als Shuanglin goed geillustreerd. De fraaiste, meest verfijnde beelden stammen van voor de Ming-dynastie (1368-1644).

De Shuanglin tempel is net als de andere tempels vooral een dorpstempel. Lokale bezoekers komen met name voor de dorpsgod, om te bidden voor een goed oogst. Of voor de godin van de vruchtbaarheid. In de hal aan de linkerzijde kan worden gebeden voor een meisje, aan de rechterzijde voor een jongen - of een tweeling.

Pingyao was vroeger het financiële centrum van de provincie Shanxi en wijde omgeving. Overal waren kleinere banken gevestigd. Een ervan is in originele staat te bezichtigen. Dag en nacht was hier personeel aanwezig om het aanwezige geld te bewaken. Ze sliepen op op typisch Noordchinese wijze: op de kang, een stenen bed met bodem-verwarming. Eind 19e eeuw waren de gouden tijden voor de banken. Ze hadden kantoren tot in Tokio toe en in alle filialen was het mogelijk je geld op te nemen. Er kwam een abrupt einde aan dit systeem toen buitenlandse banken werden toegelaten en de heersende Qing-dynastie een eigen stelsel van banken begon.

Sinds de jaren negentig van de 20e eeuw is Pingyao een toeristische attractie en is door de VN organisatie Unesco aangewezen als cultureel erfgoed. Net als bij de Zhenguo tempel geldt hier: wees er snel bij. Niet alleen het aantal bezoekers neemt ras toe, ook hier hebben de lokale autoriteiten grootse plannen. Binnen vijf jaar moet tweederde van de bevolking de stad uit, om plaats te maken voor meer restaurants, hotels en winkels. Bezoekers gaan toegang betalen bij de kassa aan de stadspoort, als ware het de Efteling.

De tempel is in de Sui-dynastie, rond 600, gebouwd, duizend jaar later herbouwd en vervolgens zwaar gebombardeerd tijdens de Japanse bezetting in de Tweede Wereldoorlog. Alleen de pagode bleef ongeschonden, de rest is na de oorlog - zeer geslaagd - in originele staat teruggebracht. Veel oude beelden hebben de tand des tijds, inclusief de verwoestende Culturele Revolutie in de jaren zestig, wel goed doorstaan. Zoals de 43 vrouwen rond de Heilige Moeder (11e eeuw) en de hofhouding, in beschilderd terracotta. Ze geven een prachtig beeld van kleding en haartooi uit de tijd van de Song.

Vlakbij de Jinci tempel liggen de grotten van Tianlongshan. Echt beroemd buiten China zijn ze niet; er zijn veel bekendere boeddhistische grotcomplexen. Des te verrassender is ons bezoek. Al op de toegangsweg, de berg op, is de rust opvallend. Eenmaal aangekomen blijken we inderdaad de enige bezoekers te zijn. Geen bewakend personeel, geen toerist, geen stalletjes, geen luidspreker-geschal, zelfs niet uit het dal onder ons. Unieke stilte! Voor ons liggen tientallen grote en kleine nissen, uitgehouwen in de bergwand.

Al spoedig blijkt dat wij weliswaar vandaag de enigen zijn, maar dat voor ons al menig mens hier voet heeft gezet. De meeste beelden in de nissen zijn zwaar beschadigd: de koppen eraf. Japanse wetenschappers hebben voor de Tweede Wereldoorlog onderzoek gedaan in deze grotten en publiceerden er een fotoboek over. Tijdens de oorlog in China heeft menig Japanse bezetter letterlijk zijn slag geslagen.

Maar, zo vertelt de gids er fijntjes bij, ook in Nederland zijn twee koppen van boeddhabeelden van Tianlongshan te vinden. Bij navraag in Nederland blijkt dat een ervan mogelijk in de collectie van het Rijksmuseum voor Volkenkunde in Leiden aanwezig is. We zetten we onze ontdekkingstocht voort en genieten van elk beeldje, compleet of niet. We klimmen langs de ladder omhoog en staan oog in oog met een metershoog beeld van Sakyamuni Boeddha, meer dan duizend jaar geleden uitgehouwen uit de rotswand. In andere nissen zijn vervaagde, maar toch prachtige fresco's in pasteltinten te zien.

Henan: Luoyang, Longmen grotten

We laten Shaolin achter ons en nemen een taxi naar een minder goed beschreven plek: de Song graven, nabij het stadje Gongyi. Middenin het schijnbaar niets houdt de taxi stil. We kopen een toegangskaartje voor een miniem bedrag aan een verlaten loket. Al vanaf grote afstand zien we het: onze dag is geslaagd. Langs wat ooit een fraaie weg moet zijn geweest staan rijen schitterende stenen beelden, meer dan manshoog. Wachters en dieren van mythisch tot aards flankeren de Heilige Weg die leidt naar de grafheuvels van zeven keizers uit de Noordelijke Songdynastie (10e-12e eeuw). Het sobere zwartwit foldertje meldt dat de beelden tot de best bewaarde stenen beelden bij keizersgraven in China behoren. Dit is het China waar we naar zochten. En: we zijn opnieuw alleen!

Zhengzhou - Kaifeng
We maken ons op voor de laatste etappe. De provinciehoofdstad Zhengzhou is precies zoals de gidsen haar beschrijven. Modern, dertien in een dozijn. Ons doel is echter het niet lang geleden geopende provinciaal museum. Voor de ware liefhebber van kunst en historie is een dag niet voldoende om alle fraais te bekijken. Topstukken uit alle dynastieën, duidelijk in het Engels toegelicht via een hoofdtelefoon.

Op ruim een uur busafstand van Zhengzhou ligt Kaifeng. Het is de laatste dag voor vertrek naar uitgangspunt Beijing. Niet veel tijd meer dus, maar de verleiding is groot. Eeuwenlang woonde hier een aanzienlijke groep Chinese Joden. Rond het jaar duizend was Kaifeng als keizerlijke hoofdstad een moderne, bloeiende metropool met elegante paviljoens en pagodes.
Hoe weinig tastbaars is daar van over. Het schamele plaatselijk museum bevat nauwelijks herinneringen aan de glorieuze dagen van de stad en ook over de joodse gemeenschap geen informatie. Een groot deel van het museum herbergde tijdens ons bezoek bovendien een anti-Falungong tentoonstelling, met gruwelijke foto's van zelfmoorden van aanhangers van deze in China verboden geloofsbeweging. In de stad, in parken, hangen bordjes die waarschuwen 'niet deel te nemen aan bijgelovige activiteiten'. Dat waren we niet van plan.

Wat we zoeken is het oude Kaifeng en we bezoeken de hoofdattractie van de stad, de IJzeren Pagode (Tieta). Een prachtige slanke pagode, met tegels die zo zijn geglazuurd dat ze van ijzer lijken te zijn. Maar het hoogtepunt van Kaifeng ligt toch weer in het onverwachte. Op de stadsplattegrond staat nog een pagode vermeld, aan de zuidkant van de stad. De reisgids rept er niet over. Na wat zoekend rondlopen in een woonwijk vinden we hem, ingeklemd tussen de huizen.


Pagode: Fan ta

Hoog is deze Fan Ta niet, hij heeft in zijn duizendjarig bestaan nogal wat te lijden gehad en staat er bij als een afgeknotte molen. Maar hij is breed, robuust, indrukwekkend. Kaartspelende omwonenden verkopen ons een kaartje, voor een kwart van de prijs van een ticket voor de Tie Ta. We beklimmen de trappen, bewonderen de kleine boeddhabeeldjes aan de buitenzijde en genieten. We zijn weer alleen - het kan nog steeds, in een land met een miljard inwoners.

De nachttrein brengt ons comfortabel en snel naar Beijing waar we om zeven uur 's ochtends opgaan in de menigte van het West Station.

Reisinformatie

Ligging:
De provincies Shanxi en Henan liggen in noord/midden China, ten zuiden/zuidwesten van Beijing, de hoofdstad van China. Bereikbaarheid:
Beijing is te bereiken met directe en indirecte vluchten vanuit Amsterdam en Brussel. Van Beijing naar Taiyuan in Shanxi zijn er vlieg, - trein-, en bus (ruim vijf uur) verbindingen. In Shanxi en Luoyang zijn goede tot uitstekende trein- en busverbindingen. Van Zhenghzou naar Beijing rijdt een comfortabele nachttrein (duur ca tien uur). Klimaat:
Shanxi: koude winter, hete zomer. Henan: lange droge winter, hete natte zomer. Beste reistijd: Beste reisseizoen voor beide provincies: herfst, met veel heldere droge dagen en temperaturen van ca. 8-18 graden.
Opmerking: in periode van droogte is het park rond de Tianlongshan grotten (Shanxi) vaak gesloten, wegens brandgevaar.
Voor de liefhebbers: Luoyang (Henan) is DE pioenenstad van China. Bloeitijd: ca 15-25 april.
Gezondheidsadvies:
Henan en Shanxi zijn geen malariagebieden. Voor meer informatie over gezondheid op reis, zie elders op GeleDraak.nl
Tours:
Voor adviezen en boekingen voor Henan en Shanxi kunnen individuele reizigers oa. terecht bij Aziespecialist VNC Travel in Utrecht. Voor adressen en links naar touroperators, zie elders op GeleDraak.nl.

U kunt de reis zo lang en zo kort maken als u wilt. In Shanxi zijn veel meer bezienswaardigheden dan in de tekst vermeld. Zoals bijvoorbeeld Datong, met de Yunganggrotten en het Hangende Klooster, of het berggebied Wutai, een van de heilige gebergten uit het Chinees boeddhisme. Te bereiken vanuit Taiyuan of Datong met de trein (naar Yuanping) en van daaruit de bus naar Wutai.

Uitstapjes naar de Gele Rivier (Huang He) zijn te maken vanuit Zhengzhou (25 km.), of Kaifeng (10 km.). Wie nog meer archeologie wil zien, kan Anyang bezoeken. Vondsten tonen het bestaan van de Shang-dynastie aan (16e-11e eeuw voor Chr.). Anyang ligt ten noorden van Zhengzhou, aan de spoorlijn naar Beijing. Ook een bezoek aan de beroemde stad Xi'an, met o.a. het terracotta leger van de eerste keizer van China, in de provincie Shaanxi kan er aan worden vastgeplakt.

Nog enkele foto's van Shaolin, door Arthur Gotlieb: