Adoptie uit China

(China Nu najaar 2002)

Doordat de regels voor adoptie uit China soepeler zijn geworden, zijn er meer gezinnen in Nederland met een Chinees kind. Op internet zijn al enige tijd verslagen te lezen van opgedane ervaringen, kennelijk is de markt er nu ook rijp voor om deze ervaringen in boekvorm uit te geven.

Auteur: © Remco Oosterveld

Adoptie is in het leven geroepen omdat ieder kind op de wereld, volgens de ‘Internationale verklaring van de rechten van het kind’, het recht heeft op een goede lichamelijke en geestelijke verzorging. Verder heeft ieder kind recht op materiële zorg, op ouders en op een liefdevolle omgeving om in op te groeien. Omdat dit in China in veel gevallen - vanwege overbevolking, sterfte van familie en door de éénkindpolitiek - niet mogelijk is, belanden veel kinderen in weeshuizen. Voor die gevallen lijkt adoptie een goede regeling.  

Over de algemene regels van adoptie schreef ik al in het winternummer 1999 van China Nu. In de tussentijd hebben zich enige veranderingen voorgedaan. China heeft inmiddels het Verdrag van Den Haag uit 1998 geratificeerd, waarin de criteria worden vastgelegd waaraan bij elke adoptie moet worden voldaan en dat bovendien voorziet in een procedure om bemiddeling door twijfelachtige personen of organisaties, kinderhandel en winstbejag te voorkomen.

Voor Nederland geldt sinds 1 april 2001 dat één persoon, gehuwd of ongehuwd, een buitenlands kind kan adopteren als het land van herkomst die adoptievorm aanvaardt.

De regel dat een tweede kind dat iemand uit China wil adopteren er één met een handicap moet zijn, is afgeschaft. Verder is er voor het jaar 2002 een quotum vastgesteld door het China Center for Adoption Affairs, omdat de achterstanden in dossiers zich opstapelden. Wie op dit moment een kind uit China wil adopteren en het complete dossier naar China stuurt, kan rekenen op een wachttijd van veertien maanden voordat er een voorstel komt.

Ervaringen uit de praktijk
Stefan Francke en Wilja Grootenboer zijn afgelopen juli teruggekeerd uit China met dochter Xiao Le. Omdat zij in zee zijn gegaan met de bemiddelingsorganisatie Meiling, regelde deze instantie het laatste gedeelte van de procedure. Vanuit deze organisatie ging iemand met hen mee en in China werden ze geholpen door een Chinese contactpersoon. Nadat het definitieve voorstel uit China kwam, duurde het nog twee maanden voor de reis naar China aangevangen kon worden. Met een groep van twaalf echtparen zijn ze naar China vertrokken; van deze groep kregen zeven paren eveneens een kind uit Xianyang. Bij aankomst waren de kinderen al aanwezig in de lobby van het hotel. Nadat de ouders eerst ingecheckt hadden, werden de kinderen op de kamer gebracht en kon de nieuwe gezinssituatie in praktijk gebracht worden.

Een dag daarna werd de overdracht op het bureau Civil Affairs in Xi’an geregeld, bezegeld door een duimafdruk van de ouders en een voetafdruk van het kind. De ‘notariële’ bekrachtiging wordt in China door de politie uitgevoerd. Nadat alles in orde was bevonden – de ouders werden nog ondervraagd over een mogelijk crimineel verleden - kregen ze Xiao Le’s paspoort en de officiële documenten. Tijdens deze handelingen is het mogelijk een nieuwe naam voor het kind vast te laten leggen. In dit geval hebben de ouders ervoor gekozen Jade toe te voegen aan de naam Xiao Le. Tussen het vele wachten door zijn de ouders nog in het kindertehuis van Xiao Le geweest en hebben een gesprekje gehad met de directeur. De kinderkamers waren verboden terrein, maar een ervan was wel door een ruit te bekijken. Mede doordat het personeel precies op de hoogte was van de namen van alle kinderen, hadden ze een positief gevoel over dit tehuis.

De eerste week bracht de familie Francke-Grootenboer in Xi’an door, voor de tweede week moesten ze naar Beijing om de noodzakelijke formaliteiten en legalisatie te regelen bij de Nederlandse Ambassade. Tijdens hun verblijf in China kregen ze vele leuke reacties van de Chinezen op straat, die nieuwsgierige blikken op hen wierpen.

Bij terugkeer in Nederland duurt het nog een jaar voordat de adoptie definitief geregeld kan worden. In de zomer van 2003 is de procedure afgerond die in 1997 werd opgestart. Naar verwachting zullen zij zich in dat jaar in Nederland bij het ministerie van Justitie hebben ingeschreven. Eind 1998 kon de verplichte VIA-cursus (Voorlichting Interlandelijke Adoptie) gevolgd worden. Hoewel de inzet van deze cursus zeer zakelijk was, werden de bijeenkomsten als zeer positief en leerzaam ervaren. Er werden films vertoond, er werd gepraat over ‘hechting’ en een confronterend keuzespel toonde aan op welke criteria je een kind kiest uit een stapel foto’s.

Omdat de familie Francke-Grootenboer er een jaar tussenuit is geweest, volgden de contacten met de Raad voor de Kinderbescherming pas in het jaar 2000. Iemand van de Raad is een aantal keren langs geweest, om te praten over het huwelijk, de relatie, de kinderwens, de motivatie en de inrichting van de adoptie. Nadat in de zomer van 2000 alles in orde was, hebben ze contact opgenomen met Meiling, één van de organisaties die gerechtigd zijn te bemiddelen bij adoptie.

Wat volgde was een nieuwe ronde van wachtlijsten, vragenlijsten invullen, en het verzamelen van foto’s en documenten. In maart 2001 kon het pakket eindelijk naar China gestuurd worden. Op het moment dat ze uiteindelijk aan de beurt waren, werd hun een voorstel gedaan voor een kind (het matchen), waarbij alleen een naam, geboortedatum en de sekse gegeven worden. Qin Xiao Le was op dat moment negen maanden oud.

Happy life
Het lijkt of er steeds meer over adoptie wordt geschreven. In een artikel uit 2001 in de People’s Daily, een Chineestalige krant, schrijft de journalist Wu Yun over de viering in Rotterdam van de Internationale dag van het kind, die elk jaar op 1 juni gehouden wordt. Aanwezig waren een zestigtal geadopteerden met familie en medewerkers van de Chinese ambassade. De ambassade is van mening dat het belangrijk is om stil te staan bij het lot van deze kinderen, omdat zij Chinezen zijn en zullen blijven en nauwelijks een kans hebben hun biologische ouders ooit nog te ontmoeten. Het leuke is dat sommige adoptieouders hun kind op zaterdag naar de Chinese school sturen om de Chinese taal en cultuur te leren. Op dezelfde ontmoeting vertelde een topman van de Immigratie en Naturalisatie Dienst dat de reden waarom veel mensen een kind uit China willen adopteren ligt in het feit dat de procedure helder en effectief is. 

In het zomernummer van het blad Reizen staat een reisverhaal van een echtpaar dat beschrijft hoe de reis verloopt die zij naar Chongqing maakten in de maanden maart-april 2001. Zij gaan naar die stad om hun nieuwe dochter Yanina, zeventien maanden oud, op te halen. Opvallend hierbij is dat in het gebouw waar de finale overdracht werd getekend de spreuk Happy life is starting from this moment hing. Bovendien trok het echtpaar veel aandacht door de combinatie van een grote, blonde westerling die een Chinese baby op de rug droeg. 

Ook op de televisie is er aandacht geweest voor adoptie. In 1999 zond SBS6 de serie ‘Eindelijk thuis’ uit, die over adoptie ging. Verder zijn er tientallen sites op internet waar mensen hun eigen ervaringen hebben neergeschreven. De verhalen van mensen die al een geadopteerd kind hebben, zijn ook te lezen op de websites van de verschillende bemiddelingsbureaus en die van de belangenvereniging De Rode Draad.

Ongelukkigerwijze verblijft ze in China ten tijde van de Amerikaanse beschieting op de Chinese ambassade in Belgrado. Het is jammer dat ze daar vervolgens vele bladzijden aan wijdt en bij de lezer medelijden voor haar situatie probeert op te wekken. Ook gaat het op een gegeven moment vervelen te moeten lezen wat zij elke dag gegeten heeft. Helemaal als je bedenkt dat het nauwelijks voorkomt dat ze daarvoor de straat opgaat. Over het algemeen blijft ze steeds in het hotel hangen voor de maaltijden. Het leukst aan het boek is te lezen dat Lu Lu zich in China prima vermaakt. Met de meeste mensen om haar heen heeft ze een goed contact. Verder zorgt haar moeder ervoor dat ze een tijdje naar een Chinese school kan.

Een ander boek, Kumari, mijn dochter uit Nepal, bevat de beschrijvingen van de vele reizen die de auteur Trees van Rijsewijk door Azië heeft gemaakt. Bijzonder ‘detail’ hieraan is dat ze alles met de fiets probeert af te leggen. Dat dit niet in alle gevallen lukt heeft niets met haar wilskracht te maken, maar alles met de bureaucratie.

De tochten die ze maakte vonden plaats in de jaren ’80. Tijdens een reis komt ze in een dorpje in Nepal iemand tegen die haar een kind, Kumari, aanbiedt. Het blijkt een schattig meisje te zijn. Ze valt als een blok voor haar; toch duurt het nog vele omzwervingen voor ze zich daadwerkelijk met het lot van Kumari inlaat. Het hele boek door blijft ze aan Kumari denken, wil bij haar zijn. Maar in de praktijk blijkt dit niet zo eenvoudig te zijn; ze beschrijft dat ze op een reis in de buurt van Kumari’s dorpje in Nepal was, maar toch koos voor een nieuwe fietstocht naar China en Tibet, waardoor ze weer maanden onderweg was.

Jammer is het dat ze halverwege het boek op een onbegrijpelijke manier op toeristen afgeeft. Ze klaagt dat al die mensen op zoek zijn naar zichzelf of naar een nieuw geloof. Het merkwaardige is dat zij zich precies zo gedraagt.

Doordat ze in een soort stenostijl schrijft, is het boek niet op elke pagina even leesbaar. Sommige beschrijvingen zijn wel zo geweldig dat je erbij had willen zijn. In andere gevallen raast ze zo door de tijd dat je als lezer in een tijdsbestek van drie pagina’s duizenden kilometers hebt meegefietst.

Voor de Nederlandse markt is het boek van Dido Michielsen, Dochters van ver, het meest interessant. De hoofdstukken volgen het stappenplan in de procedure voor het verkrijgen van een adoptiekind. Het begint bij het besef dat de auteur en haar man geen kinderen kunnen krijgen en zich aanmelden voor adoptie. Alle details van hun belevenissen worden beschreven, van de pijnen en de frustraties tot het plezier dat ze hebben van hun Chinese kind, Lisa. Al die zaken beschrijft ze zeer openhartig. Verder laat ze zien dat ze zich goed over het onderwerp heeft ingelezen en laat ze deskundigen aan het woord.

In dit geval is het jammer dat het boek alleen vanuit Dido Michielsen geschreven is. Ik had graag meer gelezen over de effecten die de adoptie op hun gezin heeft gehad. Haar man wordt een enkele maal (op de achtergrond) ten tonele gevoerd, zonder dat de lezer een idee krijgt hoe hij overal tegenover staat.
Hij zal wel voor het inkomen moeten zorgen. Dat zij niet onbemiddeld zijn, blijkt uit het feit dat ze in de aanloop van de adoptie, bij elke tegenslag op stel en sprong op vakantie gaan. Bovendien gaan ze, tegen de tijd dat het adoptiekind in aantocht is, zich te buiten aan de aanschaf van veel, voornamelijk dure goederen. Achter in het boek heeft de auteur  voor geïnteresseerden een literatuurlijst opgenomen van boeken die verband houden met adoptie.

Boekgegevens:
Dido Michielsen
DOCHTERS VAN VER. BELEVENISSEN VAN EEN ADOPTIEMOEDER, Uitgeverij Prometheus, Amsterdam, 2002 , 240 blz., prijs € 16,50

Trees van Rijsewijk KUMARI, MIJN DOCHTER UIT NEPAL ,Uitgeverij Sirene / Maarten Muntinga, Amsterdam 2002, 272 blz., prijs € 7,95

Emily Prager  DAGBOEK UIT WUHU: TERUG NAAR CHINA MET MIJN ADOPTIEDOCHTER LU LU, Uitgeverij Sirene / Maarten Muntinga, Amsterdam 2002, 269 blz., prijs € 19,95

Geraadpleegde bronnen: www.justitie.nl, Reizen, www.rodedraad.com, www.meiling.nl, Stefan Francke en Wilja Grootenboer, Wu Yun / China Daily