Inleiding
Sui-dynastie
Vestiging Tang-dynastie
Bloeitijd
Cultuur tijdens de Tang-dynastie
De An Lushan-opstand
Einde van de Tang-dynastie

Inleiding
Na een euwenlange periode van verdeeldheid wisten de keizers van de Sui-dynastie de chinezen weer onder een hoofdig gezag te brengen. De Sui-dynastie duurde echter maar kort (581-618) en maakte plaats voor een nieuwe, die dankbaar en met veel succes kon voortbouwen op het werk van Sui. De Tang-dynastie wordt evenals de Han-dynastie (202 v. Chr. - 220 n. Chr.) beschouwd als één van China's twee klassieke dynastieën. Het Tang-rijk bereikte de grootste territoriale machtsuitoefening en culturele uitstraling uit de gehele Chinese geschiedenis. Met name in cultureel opzicht vormde de Tang-dynastie een haast ongeëvenaard hoogtepunt. De opvallend getalenteerde eerste keizers van deze dynastie hebben het meest aan het prestige van deze periode bijgedragen.

Tijdens deze dynastie bereikte het boeddhisme in China haar grootste bloei. De neergang en de val van de dynastie, die na het begin van de An Lushan-opstand in 755 een aanvang nam, betekende eveneens het einde van de dominante positie van het boeddhisme en een terugkeer van een hervormd confucianisme. Deze filosofie bleef dominant tot aan het einde van het keizerrijk.
Een ander blijvend fenomeen van de Tang is de verschuiving van het zwaartepunt van de Chinese cultuur en economie van het gebied rondom de Gele Rivier in het noorden, naar het zuiden, rondom de loop Jangzi-rivier. Deze verschuiving had al na de val van de Han-dynastie een aanvang genomen.

De voorloper van de Tang-dynastie: de Sui-dynastie (589-618)
Na een lange periode van verdeeldheid, die practisch begonnen was in de nadagen van de Han-dynastie (206 v. Chr. - 220 na Chr.) wist de eerste keizer van de Sui-dynastie (589 - 618), Yang Jian (die regeerde onder de postume naam Wendi), het Chinese rijk weer onder een centraal gezag te brengen. Hij en zijn opvolger Yangdi spanden zich in om de nieuwe dynastie organisatorisch vorm te geven, te consolideren en door grote infrastructurele werken te versterken. De opgave was echter te groot: Na mislukte militaire campagnes tegen Korea en economische ineenstorting braken er overal opstanden uit, die de dynastie voortijdig ten val brachten.

De vestiging van de Tang-dynastie
De reeds 50-jarige Li Yuan, ervaren legeraanvoerder uit Taiyuan (hoofdstad van de huidige provincie Shanxi), wist met hulp van zijn zoon Li Shimin, die eveneens reeds een zeer getalenteerde veldheer was, de keizerstroon te bestijgen als eerste keizer van Tang. Hij regeerde tot 626, waarna zijn zoon hem opvolgde. Het succes van Li Yuan, die postuum als Tang Gaozu bekend staat, was onder andere te danken aan zijn diplomatieke gaven en zijn vermogen om vijandschappen in bondgenootschappen om te zetten. Bovendien voerde hij een aantal effectieve economische hervormingen door, zoals landverdeling onder de boeren en de instelling van een efficiënt belastingsysteem. Bovendien kon hij staatkundig voortbouwen op wat de Sui-dynastie op dit gebied aangevangen had. Militair wist hij het rijk pas in 624 geheel onder zijn controle te krijgen.

Geglazuurd beeldje van een paarden- of kamelenmenner. Geglazuurde stijvolle, maar realistische beelden zijn een kenmerk van Tang-keramiek.
(Luoyang Museum; Luoyang, Henan)

Onder zijn zoon en opvolger (postume keizernaam: Taizhong) vond er een grote expansie plaats, waarbij o.a. Mongolië en het Tarim-bekken, dat na het einde van de Han-dynastie verloren was gegaan, onderworpen werden. Zijn troepen drongen zelfs door tot ver buiten de grenzen van het toenmalige Chinese cultuurgebied, in de gebieden van het huidige Afghanistan, Kazachstan en Noord-India. Een aanval op Korea was vooralsnog niet succesvol. Een andere belangrijke verdienste was het opzetten van een betrouwbaar (onafhankelijk van de militaire elite opererend) ambtenaren-apparaat. Taizhong maakte hierbij gebruik van het aloude examanstelsel voor ambtenaren, dat echter door standardisatie sterk verbeterd werd. Tang Taizhong wordt vaak als de grootste van alle Chinese keizers beschouwd, hoewel er ook schaduwzijden aan zijn karakter waren.

Links: Keizer (Tang-)Taizhong. Een der grootste keizers uit de Chinese geschiedenis.

Zo ontstond er binnen korte tijd een machtig, goed bestuurd rijk, waar op religieus gebied tolerantie heerste en waarmee de basis gevormd was voor een periode van grote (wellicht China's meest glansrijke) artistieke creativiteit en geestelijke en religieuze ontwikkeling.

Bloeitijd van de Tang-dynastie: keizerin Wu Zetian en keizer Xuanzhong
Onder de opvolgers van Taizhong bevond zich ook de enige vrouw uit de Chinese geschiedenis, die zich formeel tot regerend keizerin heeft opgewerkt. Op twaalfjarige leeftijd was zij als een van de concubines van Gaozu aan het hof binnengehaald. Door haar grote schoonheid en intelligentie viel zij danig op en wist het zelfs tot de formele echtgenoot van keizer Taizhong te brengen. Tijdens de regering van haar zoon, de derde Tang-keizer, Gaozhong, trok zij op de achtergrond aan de touwtjes. Nadat hij vanwege zijn vermeende slechte gezondheid niet meer in staat was te regeren, wist zij de troon vijftien jaar formeel te bezetten. Pas op tachtigjarige leeftijd liet zij de feitelijke macht los.
Als keizerin Wu Zetian bevorderde zij het boeddhisme buitengewoon. Hiervan is de grottempel van Longmen ten zuiden van de toenmalige Tang-hoofdstad Luoyang een blijvende getuige. De centrale boeddha-figuur in de hoofdgrot zou grote gelijkenis vertonen met de keizerin zelf. Overigens hadden de meeste Tang-keizers een uitgesproken sympathie voor het taoïsme.

Kop van het kolossale beeld van de Boeddha Vairocana uit de Longmen-holentempel ten zuiden van Luoyang, provincie Henan. Het beeldhouwwerk dateert uit de 7e eeuw en zou volgens sommigen gelijkenis vertonen met de enige vrouw, die China ooit officieel geregeerd heeft: keizerin Wu Zetian. (Lees meer over boeddhisme in China). Foto GeleDraak.nl 2001

Tijdens het bewind van Wu Zetian moest ook Korea de Tang als meerdere erkennen en de status als vazal aannemen. Ook op het gebied van binnenlandse politiek boekte zij goede resultaten met het beperken van de macht van de aristocratie ten voordele van de brede lagen van de bevolking. Wu Zetian wordt vaak afgeschilderd als een meedogenloze en despotische heerseres, maar is tevens een van de meest opmerkelijke vrouwen uit de Chinese geschiedenis gebleven.

Rechts: Vrouwelijk geglazuurd Tang-figuur, gebruikt als grafbijzetting. Luoyang Museum, Luoyang, provincie Henan.

Onder keizer Xuanzhong (r. 712 - 756) bereikte de Tang-dynastie - en daarmee in zekere zin de hele Chinese geschiedenis - haar culturele hoogtepunt. Tijdens zijn regering werd de hoofdstad Chang'an (het huidige Xi'an in de provincie Shaanxi) uitgebouwd tot de meest kosmopolitische stad ter wereld en als eindpunt van de zijderoute het centrum van een geweldig handelsimperium. Het verder oostelijk gelegen Luoyang (in de huidige provincie Henan) werd de tweede hoofdstad van het rijk.

Cultuur tijdens de Tang-dynastie: poëzie en schilderkunst
Op het gebied van poëzie bracht de Tang-dynastie verschillende van China's meest gevierde dichters voort, waaronder Li Taibai (701 - 762; ook Li Bo of Li Bai genoemd) en Du Fu (712 - 770).

Links:  De dichter Libai. (Uit: "Wine and Chinese culture" Serie "Traditional Chinese culture in Taiwan; Government Information Office, Taiwan, 2000)

Tijdens de Tang-dynastie beleefde de schilderkunst haar eerste klassieke fase. De schilders Wu Daozi (actief van 710 - 760) en Wang Wei (699 - 759) produceerden werken, die gelden als klassieke voorbeelden en hebben de schilderkunst sindsdien blijvend beïnvloed. Van Wu Daozi is bekend dat hij boeddhistische tempels in Chang'an en Luoyang gedecoreerd heeft. Van zijn werk is echter niets bewaard gebleven. Dit geldt eveneens voor de landschapsschilder (en tevens dichter) Wu Wei. Naast deze beide grootheden waren er gedurende de Tang vele anderen actief van wie men de stijl kent en waarvan werken als kopiën uit latere perioden bewaard gebleven zijn.

Op religieus gebied bewerkstelligden de kosmopolitische openheid en de tolerantie een grote bloei van het boeddhisme en andere buitenlandse godsdiensten binnen China's grenzen. Het is bekend dat zelfs het Christelijke Nestorianisme door Taizhong werd bevorderd. Ook puur Chinese filosofie en religie floreerden, met op de eerste plaats het taoïsme.

De An Lushan-opstand
Tijdens de laatste jaren van de lange regering van Xuanzhong echter, begon de glans van de dynastie te verbleken. De keizerlijke macht begon te verslappen: de hovelingen verwierven zich een groeiende invloed en tenslotte ontaardde dit in een regelrechte machtstrijd om de troon. Intrigerende hovelingen maakten zich meester van de gunst van de oude keizer. De meest prominente hiervan was de jonge en blijkbaar onweerstaanbare keizerlijke concubine, Yang Guifei. De keizer had alles voor haar grillen over. In de ogen van de traditionele Chinese geschiedschrijving is zij de belichaming van de beginnende degeneratie van de Tang-dynastie en de oorzaak van alle ellende die nog volgen zou. Onder haar protectie kwamen dubieuze lieden op, die de macht langzaam maar zeker uit handen van de keizer roofden. De meest beruchte onder hen was An Lushan, een generaal van Turkse afkomst, die dankzij Yang Guifei opklom tot de hoogste kringen aan het hof en op een gegeven ogenblik werd belast met het commando over de beste troepen van de keizer. Dit was voor An Lushan niet voldoende. Ondanks eerdere waarschuwingen van vertrouwelingen liet het hof zich volkomen verrassen door een overval van de generaal, die met zijn troepen Luoyang gemakkelijk veroverde en in hoog tempo oprukte naar Chang'an. In wanorde verliet de keizer met zijn hofhouding de hoofdstad naar Sichuan. Onderweg werd Yang Guifei onder druk van een muiterij in opdracht van de keizer ter dood gebracht. Deze smadelijke vlucht is vaak in literaire werken beschreven en in beeld gebracht. An Lushan had inmiddels de hoofdstad veroverd. Xuanzhong trad af ten gunste van zijn zoon, die met hulp van troepen uit de provincies en legers bestaande uit soldaten van allerlei niet-Chinese volkeren de opstand tenslotte in 766 wist neer te slaan. An Lushan was hiervoor reeds door moord omgekomen.

Het einde van de Tang-dynastie
De An Lushan-opstand had een grote klap toegebracht aan het prestige van het keizerlijke hof. Vooral de afhankelijkheid van regionale bevelhebbers was gevaarlijk toegenomen. De keizer moest voortdurend de dreigende dynastieke ambities van deze krijgsheren bestrijden. Opstanden braken regelmatig uit, vooral in de noordoostelijke provincies tijdens de periode van 809 - 822. Een ander probleem was de toegenomen agressiviteit van verschillende nomadische stammen, die de grenzen van het rijk bedreigden. Reeds in 751 werden de troepen van de Tang verslagen door een coalitie van Turken en Arabieren bij de Talas-rivier in de buurt van Samarkand. Dit was ver van Chang'an. Dichter bij huis doemden de Tibetanen op. Zij hadden in de achtste eeuw een krachtige centrale koninkrijk gesticht, dat op expansie uit was. Na het begin van de An Lushan-opstand trokken de Chinezen zich in 756 terug uit het Tarim-bekken, waarbij zij het gehele westen van het vroegere Tang-rijk in handen kregen. Een andere haard van verzet tegen de Tang lag in het zuiden, ter plaatse van de huidige provincies Yunnan en Guizhou, waar in de tweede helft van de achtste eeuw het sterke koninkrijk Nanzhao opgekomen was. Hoewel capabele keizers gedurende het grootste deel van de 9e eeuw erin slaagden weer voor stabiliteit en welvaart te zorgen, was aan het gezag van de dynastie onherstelbare schade toegebracht. De troon was speelbal geworden van verschillende machtsgroepen, vergelijkbaar met de laatste decennia van de Han-dynastie. Tussen 875 en 884 ging het helemaal mis bij een catastrofale opstand die uitgebroken was in het hart van het rijk als gevolg van hongersnood. Deze opstand, genoemd naar zijn leider Huang Zhao, ging als een lopend vuur door het hele rijk. Vooral het tot dan toe redelijk gespaarde zuiden van het rijk kreeg het zwaar te verduren. Ook dit keer moest het hof naar Sichuan vluchten. Hoewel de keizer na het neerslaan van het oproer in 884 weer in Chang'an terugkeerde had het hof alle macht verloren. Na een jarenlange machtstrijd tussen verschillende op de troon beluste krijgsheren, zette een van hen, Zhu Wen, de laatste keizer in 907 af en benoemde zichzelf tot keizer van de nieuwe (Latere) Liang-dynastie, die slechts tot 914 bestond. Hiermee begon een periode van voortdurende wisseling van dynatieën, die bekend staat als de Vijf Dynastieën (907-960).