De Noordelijke Wei-dynastie was één van de meer stabiele noordelijke dynastieën tijdens de periode van China's verdeeldheid tussen de noordelijke en zuidelijke dynastieën. Deze verdeeldheid duurde van de ondergang van de Han-dynastie (220) tot het herstel door de Sui-dynastie (581). De hoofdsteden van de Noorderlijke Wei-dynastie waren Datong (in de huidige provincie Shanxi) en vanaf 494 Luoyang (in de huidige provincie Henan).

Kaartje van China rond het jaar 500. In het noorden bereikte de Noordelijke Wei-dynastie haar grootste territorium. In het zuiden heerste destijds kortstondig (479-505) de Zuidelijke Qi-dynastie. (Let op: Het zuiden maakte destijds nog nauwelijks deeluit van de Chinese cultuur)
De zwarte (on)onderbroken lijnen komen overeen met China's huidige staats- en provinciegrenzen.
Bron: "An historical atlas of China", A. Herrmann, New edition 1966.

De Noordelijke Wei-dynastie is vooral bekend geworden om de bevordering van het boeddhisme door de Toba heersers. De Toba was een proto-Turkse nomadenstam uit de steppen ten noorden van het leefgebied van de Chinezen en één van de steppenvolkeren, die de macht in Noord-China na de Han-dynastie in handen gekregen hadden. Het Chinese cultuurgebied bevond zich destijds nog vrijwel geheel in het noorden, langs de Gele Rivier (Huanghe). Het zuiden had een soort koloniale status, met een voornamelijk autochtone niet-Chinese cultuur.

De Toba-heersers namen tijdens de eerste 100 jaar van hun bewind de Chinese cultuur geheel over, een van de vele voorbeelden in de Chinese geschiedenis van culturele assimilatie. Dit leidde er o.a. toe, dat zij in 494 hun hoofdstad naar Luoyang verplaatsten. De dynastie herintroduceerde het systeem van gezamelijke verantwoordelijkheid van alle leden van een dorpsgemeenschap; een effectief middel om de bevolking in het gareel te houden en voor rust en orde te zorgen. Ook stichtte zij zelfvoorzienende militaire kolonies aan haar noordgrens, om het gebied te beschermen.
Interne spanningen tussen de Toba-elite, die in de Chinese cultuur waren opgegaan en hun stamgenoten, die hun oude gewoonten trouw gebleven waren (vooral militairen), leidden uiteindelijk tot de ondergang van de dynastie.

Blijvende getuigenissen van de culturele bloei van het boeddhisme tijdens de Noordelijke-Wei zijn de beelden en schilderingen in een aantal in bergwanden uitgehouwen nissen en grotten, soms zeer uitgebreide complexen, waarvan de bouw tijdens de deze dynastie begonnen zijn. Bekende voorbeelden zijn de grotten bij Dunhuang in de provincie Gansu, bij Datong in de provincie Shanxi (Yungang-grotten) en bij Luoyang in de provincie Henan (Longmen-grotten). Beeldhouwwerk uit deze grotten, maar ook losstaande sculpturen van hoge artistieke kwaliteit, hebben hun weg naar de belangrijkste musea over de gehele wereld gevonden.